Nic mnie tak nie bawi, jak mentalność Polaków. Porównałem sobie dwa zupełnie inne światy, które – wydawałoby się – prosperują na zupełnie odrębnych szczeblach w drabinie rozwoju, ale aż uśmiechnąłem się, gdy dostrzegłem, oprócz różnic, także i podobieństwa. A wydawało mi się, że między Sudanem w Afryce, a Polską w Europie, takowych nie znajdę.

I być może nie będą to do końca smaczne porównania, ale na tle tego co dzieje się w naszym kraju, wyjdę na jednego z wielu.

Dlaczego wybrałem akurat Sudan? Z dwóch powodów. Po pierwsze: jest to jedno z głównych miejsc, gdzie analfabetyzm ciągle się rozszerza. A po drugie: ilekroć zasiadam do kolacji i chcę obejrzeć jakiś film w telewizji, tylekroć automatycznie puszczają mi spot reklamowy o braku wody w Sudanie. Ironia losu polega na tym, że jak przełączam kanał, to na kolejnym lecą podpaski, a na następnym – tabletki na wzdęcia. Więc to musi być jakiś znak.

Ale co do Polski ma Sudan? Okazuje się, że wiele. Podobnie jak Afrykańczycy, tak samo i Polacy ciągle do ręki dostają rybę, a nie wędkę. Polacy przyzwyczajeni do ciągłego żerowania na innych stoją w miejscu na własne życzenie. Czy to w rozwoju technologicznym, czy intelektualnym. Wystarczy spojrzeć na ich zachowania. Zwłaszcza z perspektywy historycznej. I zwłaszcza z perspektywy intelektualnej.

Bo czym dla Polaka była kiedyś książka? Wydana po łacinie, bo o języku polskim mowy przecież nie było. Z tego co mnie uczono w szkole, z tego, co opowiadali mi dziadkowie i z tego, co widziałem na filmach – czymś niezwykłym. Magią. Zresztą przypomnijmy sobie okres romantyzmu i wpływu poezji na życie Polaków. Tutaj też trzeba wspomnieć o magii. To było coś tak samo pożądanego, jak równouprawnienie. Ale i w jednym, i w drugim przypadku pozostały jedynie wspomnienia.

Dlaczego wspomnienia?

Bo chyba o tym, że Polacy książek czytać nie chcą, nie muszę wspominać?

Przeglądając ostatnio fora internetowe i czytając to, co piszą młodzi ludzie na temat zanikania tradycji czytania, natrafiłem na wpis kobiety, matki dwójki dzieci, która, nie kryjąc irytacji, opisała sytuację, jak jej syn wrócił ze szkoły z informacją, iż nowej lektury czytać nie musi, bo nauczyciel języka polskiego stwierdził, że dzieci pójdą na to do kina. Dziecko uczęszcza do piątej klasy podstawówki.

I jak potrafię usprawiedliwić osoby, które lektur szkolnych czytać nie chcą(z autopsji wiem, że choć treść może być niewiadomo jak ciekawa, to samo słowo „lektura” odstrasza), tak nie rozumiem dorosłych, którzy na takie zachowania przystają. Nie chcę wyjść na nastolatka, który ciągle buntuje się przeciwko dorosłym, ale powyższy przykład mówi chyba sam za siebie? Zresztą, to już nie tylko o ten jeden przypadek chodzi, bo przecież coraz więcej dorosłych ostatnią książkę przeczytało w liceum, albo na studiach. Osobiście znam dziennikarzy, z założenia osoby oczytane, których ostatnią lekturą była „Kamasutra” i pozycja „Na pług”, czy nauczycieli, którzy oprócz wymaganego na studiach materiału, nie przeczytali nic więcej. A co mnie w tym wszystkim bawi najbardziej? Że się tym chwalą.

Wyczytałem ostatnio w „Dzienniku”, że ratunkiem na takie zachowania mają być biblioteki internetowe, w których znajdować mają się wszystkie dotychczas wydane pozycje książkowe. Coś na wzór „Biblioteki Aleksandryjskiej 2.0”, której założycielem jest Brewster Kahle lub Wikipedii. Argumentem do rozpoczęcia takiej działalności był fakt, że ludzie coraz częściej decydują się na obcowanie z Internetem, niż na wizyty w bibliotece. Z jednej strony ma to ułatwić życie, a z drugiej – zachęcić młodzież do czytelnictwa. Ale patrząc na to bardziej obiektywnie – czy to rzeczywiście coś zmieni? Czy jeżeli nie odsłuchałem sobie pliku mp3, na którym czytana jest lektura szkolna przez lektora(a przecież jest wiele takich nagrań), to przeczytam to w całości w Internecie?

Może i w Polsce, w porównaniu do Sudanu, jest woda. Ale przykre jest to, że naród, który ciągle uważa się za wykształcony, którego irytuje obraz Polaków, jako złodziei i alkoholików, na własne życzenie - cofa się. Zwłaszcza przy tylu możliwościach rozwoju. Ale grunt, to zgnoić dotychczasowe ideały, skopać i strącić w przepaść. Strącić w przepaść! A później narzekać. Ot, wtedy człowiek jest normalnym. Wtedy człowiek jest Polakiem. Nic od siebie, nic dla innych.

Wszystko dla mnie.

Michał Cisło
michal-cislo@wp.pl