Nowelizacje ustaw podatkowych, obowiązujące od 1 stycznia bieżącego roku, wprowadziły kluczowe udogodnienia w procesie współpracy między producentami i dystrybutorami artykułów spożywczych a organizacjami pożytku publicznego.
Cel, który przyświecał wprowadzonym zmianom jest bardzo czytelny - stymulować działalność dobroczynną poprzez eliminację obciążeń podatkowych wiążących się z przekazywaniem produktów spożywczych na rzecz organizacji dających rękojmię ich wykorzystania w sposób ze wszech miar społecznie pożyteczny. Umożliwienie producentom wyboru między zmarnowaniem poprzez utylizację a zagospodarowaniem żywności przez przekazanie jej wspomnianym organizacjom na tych samych warunkach ma niezwykle istotne znaczenie, zwłaszcza przy obecnej skali problemu niedożywienia i ogromnych potrzebach społecznych w tej sferze.

Największym echem w mediach odbiły się zmiany w ustawie o podatku od towarów i usług, nie można jednak pominąć równie istotnych zapisów w ustawach o podatku dochodowym od osób prawnych i podatku dochodowym od osób fizycznych. Istotne jest, aby odczytywać wszystkie zmiany w kontekście celu ich wprowadzenia oraz wzajemnych związków pomiędzy nowowprowadzonymi regulacjami. Lektura literalnej warstwy uchwalonych nowelizacji, jak również niektórych artykułów prasowych traktujących o nowowprowadzonych przepisach nasuwa wniosek, że interpretatorzy przepisów, a być może częściowo sam ustawodawca, zagubili się gdzieś w gąszczu uchwalonych zmian podatkowych tracąc z pola widzenia główny cel i sens nowelizacji. Czas najwyższy spojrzeć na nowe przepisy "z lotu ptaka" oczami doradcy podatkowego oraz organizacji na co dzień zajmującej się działalnością charytatywną polegającą na zmniejszaniu obszarów niedożywienia i przeciwdziałaniu marnotrawstwu żywności.

W efekcie nowelizacji ustaw o podatku dochodowym (art. 16 ust. 1 pkt 14 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz odpowiednio art. 23 ust. 1 pkt 11 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych), podatnicy dokonujący darowizn w postaci produktów spożywczych na rzecz organizacji pożytku publicznego z przeznaczeniem ich wyłącznie dla celów działalności charytatywnej tych organizacji mają prawo zaliczyć wartość tych produktów (rozumianą jako cena ich nabycia lub koszt wytworzenia) do kosztów uzyskania przychodu, efektywnie zmniejszając swój podatek dochodowy. Posłużenie się przez ustawodawcę formułą "cena nabycia lub koszt wytworzenia" nie pozostawia cienia wątpliwości co do tego, że z omawianej możliwości skorzystać może każdy podatnik, który przekazuje nieodpłatnie produkty spożywcze, niezależnie od tego czy produkty te samodzielnie wytworzył czy też w toku swej działalności uprzednio zakupił.

Zgodnie z nowelizacją zarówno producenci jak i dystrybutorzy żywności mogą zatem zaliczyć do kosztów uzyskania przychodu odpowiednio koszt wyprodukowania lub koszt nabycia artykułów spożywczych, które w ramach darowizny przekazują na cele charytatywne organizacjom pożytku publicznego. Właśnie tym konkretnym zapisem o kosztach nabycia artykułów spożywczych, ustawodawca w sposób przemyślany i jednoznaczny otwiera furtkę do działalności charytatywnej sieciom handlowym, hurtowniom i sklepom, dzięki którym skala pomocy potrzebującym może w istotny sposób wzrosnąć. Z kolei organizacjom takim jak Banki Żywności umożliwi to dużo skuteczniejsze działanie w sferze zagospodarowywania artykułów spożywczych narażonych na zmarnowanie i zapobiegania zjawisku niedożywienia. Cel, który leżał u podstaw nowelizacji został zatem w pełni osiągnięty.

Nowelizacja ustawy o podatku od towarów i usług (art. 43 ust 1 pkt 16 tejże ustawy), wprowadziła zwolnienie od VAT dla czynności polegającej na nieodpłatnym przekazaniu produktów spożywczych organizacjom pożytku publicznego pod warunkiem obowiązku prowadzenia szczegółowej dokumentacji potwierdzającej fakt przekazania produktów na rzecz tych organizacji z przeznaczeniem na działalność charytatywną. Przepis art. 43 ust. 1 pkt 16 ustawy zawiera jednak zwrot, który może sugerować, że możliwość zwolnienia od VAT dotyczy wyłącznie dostaw dokonywanych przez producentów produktów spożywczych a nie np. ich dystrybutorów czy hurtowni - stwierdza on bowiem, że zwolniona od podatku jest "dostawa towarów, [...], przez producenta, której przedmiotem są produkty spożywcze [...]" Faktem jest, że sformułowanie to doprowadziło do dość "emocjonalnej" reakcji niektórych komentatorów zmian podatkowych, którzy obwieścili o błędzie ustawodawcy, który "chciał dobrze ale mu nie wyszło", w efekcie czego dystrybutorzy żywności z tej możliwości nie mogą skorzystać. Powstaje pytanie czy rzeczywiście tak jest. Po pierwsze należy wskazać, że pojęcie producenta nie zostało przez ustawodawcę podatkowego zdefiniowane. Potocznie mianem producenta określa się podmiot, który wytwarza produkt, w takim sensie, że stanowi on odrębną od części składowych (surowców, półproduktów etc.) całość przygotowaną do wprowadzenia do obrotu. Nie ma przy tym znaczenia czy producent zajmował się wytwarzaniem produktu od początku do końca czy też wykonał wyłącznie niektóre czynności prowadzące do jego wytworzenia np. opakował produkt wykonany na jego zlecenie. Rodzi się od razu refleksja, że również dystrybutorzy żywności (w szczególności duże sieci handlowe) są niewątpliwie producentami w zakresie, w jakim sprzedają produkty wykonane na ich zlecenie i opatrzone ich znakiem towarowym. Po drugie, czysto gramatycznie odczytując wprowadzony przez ustawę przepis, można odnieść wrażenie, że nigdzie nie zostało powiedziane, że zwolniona jest dostawa produktów spożywczych wyprodukowanych przez producenta dokonującego ich przekazanie - ustawa w art. 43 ust. 1 pkt 16 wymaga wyłącznie, aby dokonujący przekazania żywności miał status producenta, niekoniecznie w odniesieniu do przekazywanych produktów. Po trzecie, odczytanie łącznie nowelizacji ustawy o VAT i ustaw o podatku dochodowym pokazuje ścisły związek pomiędzy nimi - możliwość uznania darowizny za koszt podatkowy (wyrażona w art. 16 ust. 1 pkt 14 UPDOP oraz art. 23 ust. 1 pkt 11 UPDOF) występuje w zakresie "produktów spożywczych, o których mowa w art. 43 ust. 1 pkt 16 ustawy o VAT". Powoduje to pewne "zakleszczenie" przy odczytywaniu tekstu prawnego tzn. koszt nabycia (charakterystyczny dla dystrybutorów) może być zaliczony do kosztów podatkowych o ile dotyczy produktów spożywczych, których przekazania dokonują producenci.

Poza czysto językowym rozumieniem przepisów, istnieje jeszcze ich warstwa celowościowa i funkcjonalna, która nakazuje odczytywać rzeczywistą treść przepisu przez pryzmat jego celu i funkcji, jaką w obrocie prawnym ma spełniać. Jaki cel miałoby wykluczenie z kręgu podmiotów uprawnionych do zwolnienia od VAT dystrybutorów i hurtowni produktów spożywczych? Jaki cel miałoby zawężanie podmiotowego zakresu korzyści podatkowych w ustawie o VAT w stosunku do ustaw o podatku dochodowym, skoro uchwalone były w ramach jednej nowelizacji? Nie sposób znaleźć jakiegokolwiek sensownego uzasadnienia. Dobrodziejstwo tzw. wykładni celowościowej pozwala zatem odrzucić taką interpretację przepisu, która jest w oczywisty sposób nieracjonalna z punktu widzenia osiągnięcia założonego przez ustawodawcę celu.

Sprzeczność jaka występuje pomiędzy celem ustawodawcy w jego literalną realizacją w ustawie o VAT pozwala zgłosić pilną potrzebę rozstrzygnięcia poruszonych powyżej wątpliwości interpretacyjnych przez Ministra Finansów w drodze ogólnej interpretacji przepisów podatkowych.

Opracowanie:

Marcin Panek, White & Case
Piotr Mirski, Federacja Polskich Banków Żywności

Źródło: bankizywnosci.pl